Dil gelişimi

Okul öncesinde dil tek bir etkinliğin içine sığmıyor. Çocuk kelimeyi sözlükten değil tekrar eden durumlardan öğreniyor: aynı sabah sorusundan, aynı şarkının nakaratından, masada geçen kısa bir sohbetten. Bu yüzden dili ayrı bir etkinlik saatine bağlamıyoruz; sabah çemberinden bahçe oyununa kadar gün içindeki her geçişte sürüyor.

Türkçe neden zemin oluşturuyor?

Ana dilde kurulan yapı, sonradan öğrenilen dillerin de zeminini hazırlıyor. Türkçede sebep sonuç cümlesi kurabilen bir çocuk, aynı yapıyı ikinci dilde de daha kolay yakalıyor. Güne takvim etkinliğiyle başlamamızın sebebi de bu: hangi yıl, hangi ay, hangi mevsim, hava nasıl sorularının cevabı her gün aynı kalıpla veriliyor. Kalıp yerleştikçe çocuk içini kendi kelimeleriyle doldurmaya başlıyor.

Sohbet sırasında kimin ne kadar konuştuğunu izliyoruz. En fazla on iki kişilik sınıfta her çocuğa söz sırası geliyor; sessiz kalan çocuğu zorlamadan, ona uygun bir soruyla akışa katmak mümkün oluyor. Kelime oyunlarını sınıfla sınırlamıyoruz, bahçede de sürdürüyoruz. Beden hareket hâlindeyken duyulan kelime daha kolay yerleşiyor.

Dinlemek konuşmaktan önce geliyor

Veliler çoğunlukla çocuğun ne kadar konuştuğuna bakıyor. Oysa bu yaşta asıl gösterge dinlediğini anlama, yani anlatılanı takip edip kendi cümlesine çevirebilme. İki aşamalı bir yönergeyi izleyebilmek, dinlediği hikâyede olanları sırasıyla anlatabilmek bu becerinin işareti.

Hikâye sonrasında sorduğumuz sorular da bunun üzerine kurulu. “Ne oldu” kadar “sence neden oldu” diye soruyoruz; ikinci soru çocuğu cümleyi uzatmaya, bağlaç kullanmaya ve tahmin yürütmeye davet ediyor. Cevabın doğru olması gerekmiyor. Burada aranan bilgi değil, kurulan cümlenin kendisi.

Şarkı ve tekerleme bu beceriyi sessizce besliyor. Ritim kelimenin sınırını duyulur kılıyor, tekrar eden nakarat ise cümlenin bütün olarak hatırlanmasına alan açıyor. Aynı şarkıyı haftalarca söylemek sıkıcı gelebilir, oysa dilin yerleşmesi tam da bu tekrarla oluyor.

Üç dil bir arada karışır mı?

En sık gelen soru bu. Erken yaşta birden fazla dile temas eden çocukta geçici karışmalar görülebiliyor; bu bir gecikme değil, dilleri ayırt etme sürecinin doğal parçası. Çocuk her dili farklı kişi, ortam ve rutinle eşleştirdikçe ayrım kendiliğinden oturuyor.

İngilizcenin haftanın beş gününe yayılması, haftada tek bir yoğun saatten daha çok işe yarıyor; çünkü dil edinimi süreyle değil sıklıkla ilerliyor. Haftada bir gün yer alan İspanyolca ise akıcılık hedefiyle değil, farklı bir ses dizisine kulak alıştırmak için programda. Okul öncesi, seslere duyarlılığın en açık olduğu dönem; şimdi duyulan tonlamalar sonraki yıllarda telaffuzu kolaylaştırıyor.

Evde ayrı bir dil çalışması gerekmiyor. Yolda tabela okumak, alışverişte ürünleri saymak, yatmadan önce kitap okuyup çocuğa sırada ne olacağını sormak günlük teması sürdürmeye yetiyor.

Bu çalışmaların gün içindeki yerini bir günümüz sayfasında görebilir, derslerin ayrıntısı için İngilizce (oyun) ve İspanyolca sayfalarına bakabilirsiniz. Konuyu daha geniş ele aldığımız blog yazımıza da göz atabilirsiniz.