Matematik ve kavram

Matematik bu yaşta kâğıt üzerinde işlem yapmakla başlamıyor. Çocuk önce miktarı görüyor, elle tutuyor, sıraya diziyor; rakam bütün bu deneyimin üzerine gelen bir sembol oluyor. Sıra tersine döndüğünde sayılar ezberleniyor ama ne anlama geldikleri bilinmiyor. Bu yüzden acele etmiyoruz; sayma ve karşılaştırma çalışmalarına oyunun, sofranın ve bahçe zamanının içinde yer açıyoruz.

Saymak ile sayı kavramı aynı şey değil

Bir çocuk 1’den 10’a kadar akıcı biçimde sayabilir. Bu, şarkı söylemeye benzer; sözcükler sırayla gelir. Sayı kavramı ise başka bir şey: beş nesnenin gerçekten beş tane olduğunu, son söylenen sayının aynı zamanda toplamı verdiğini fark etmek.

Bu yüzden ritmik saymayı tek başına bırakmıyoruz. Sayarken dokunuyoruz, saydığımız nesneyi kenara ayırıyoruz, bitince “kaç tane oldu” diye soruyoruz. 10’ar 10’ar 100’e kadar sayma çalışması da aynı mantıkla, gruplama fikri üzerinden yürüyor: onluk gruplar hâlinde ilerlemek, tek tek saymaktan daha hızlı sonuç veriyor.

Her sınıfta en fazla 12 çocuk olduğu için kimin nerede takıldığını görmek kolaylaşıyor. Bir çocuk ezberden hızlı sayarken bir başkası her nesneye dokunarak ilerleyebiliyor; ikisine de kendi hızında alan açıyoruz.

Somut materyal neden önemli?

Bu yaşta zihin, göremediği bir miktar üzerinde çalışmakta zorlanır. Montessori materyalleri tam da burada işe yarıyor. Bunlar, miktar ve boyut farkını uzunluk, ağırlık ya da biçim yoluyla gösteren somut araçlar. Çocuk hangi çubuğun daha uzun olduğunu tartışmıyor, tutuyor ve görüyor. Rakam tanıma çalışmasını da bu materyallerin yanına koyuyoruz; böylece sembol, karşılık geldiği miktarla birlikte tanıtılıyor.

MEB okul öncesi müfredatı bu kazanımların yaşa göre sırasını belirliyor. Materyali ve etkinliği de bu sıraya bakarak seçiyoruz; çocuk henüz hazır olmadığı bir adıma zorlanmıyor.

Geometrik şekillerde kareyle başlıyoruz. Kare, kenarları eşit ve sınırları belirgin olduğu için ilk basamak olarak elverişli. Sınıfta ve bahçede kare arıyoruz, parmakla havada çiziyoruz, ipi yere serip kare kuruyoruz. Şekil böylece çizilmesi gereken bir ödev değil, çevrede bulunan bir şey olarak yerleşiyor.

Kavramlar günlük dilin içinde

Kavram çalışması matematikten ayrı bir başlık gibi görünür, oysa aynı zihinsel işi yapar: karşılaştırma ve sınıflandırma. Mutlu–üzgün gibi bir çiftle çalışırken çocuk iki durumu yan yana koyuyor ve aradaki farkı adlandırıyor. Az–çok, uzun–kısa, önce–sonra çiftleri de aynı yolla ilerliyor.

Haftanın günlerini sıralama çalışması ise zamanı düzene sokuyor. Güne takvim etkinliğiyle başlıyoruz: hangi yıl, hangi ay, hangi mevsim, hava nasıl. Bu kısa tekrar sıralama fikrini gündelik hayata bağlıyor; çocuk dünün, bugünün ve yarının bir sırası olduğunu fark ediyor. Aynı sohbet, mevsim ve hava gibi başlıkları da haftalar boyunca tekrar etmemizi sağlıyor.

Çalışmaların gün içindeki yerini bir günümüz sayfasında görebilirsiniz. Benzer bir düşünme alışkanlığı kuran satranç ve robotik kodlama derslerimiz de programın parçası; alanların birbirine nasıl bağlandığını eğitim programımız sayfasında bulabilirsiniz.