Bilim ve deney

Okul öncesinde bilim, bilgi aktarmakla değil merakı korumakla başlıyor. Bu yaştaki çocuk zaten sürekli soru soruyor; bizim işimiz o soruyu hızlıca kapatmak yerine üzerinde biraz durmak. Deney tam burada devreye giriyor, çünkü soruyu elle tutulur hâle getiriyor. Kullandığımız malzemeler çoğunlukla sudan, kâğıttan, tuzdan ve mutfaktan çıkan basit şeyler; pahalı bir düzenek gerekmiyor. Bilim, günün ayrı bir dersi olarak değil, aylık programın içine dağılmış çalışmalar hâlinde ilerliyor.

Tahmin, gözlem, sonuç

Her deneyi aynı üç adımla yürütüyoruz. Önce çocuklara ne olacağını soruyoruz; herkes tahminini söylüyor, kimi zaman kâğıda çiziyor. Tahminin yanlış çıkması sorun değil, asıl amaç çocuğun bir fikir kurup onu ifade edebilmesi.

Ardından deney yapılıyor ve dikkat gözleme dönüyor. Ne değişti, ne kadar sürdü, renk aynı mı kaldı. Son adımda tahminle sonucu yan yana koyuyoruz. Bu karşılaştırma çocuğa yanılmanın bir başarısızlık değil, öğrenmenin bir aşaması olduğunu gösteriyor. Deney sonrası konuşmayı kısa tutuyoruz, çünkü bu yaşta uzun açıklama dikkati dağıtıyor.

Deneyleri küçük gruplarla yürütüyoruz. Her sınıfta en fazla on iki çocuk olduğu için her çocuk malzemeye dokunabiliyor ve kendi tahminini yüksek sesle söyleyebiliyor. Sırada beklerken izlemek de öğrenmenin bir parçası, ama denemenin yerini tutmuyor.

GEMS ile yaşam döngüsü

GEMS, fen ve matematiği araştırma yoluyla ele alan bir etkinlik yaklaşımı. Çocuk konuyu anlatım dinleyerek değil, deneyerek ve konuşarak ilerletiyor. Aylık programımızda cevizin, elmanın, kurbağanın ve tavuğun yaşam döngüsünü bu yolla çalışıyoruz.

Bu dört örneği bilinçli olarak seçiyoruz. Hepsi çocuğun günlük hayatta tanıdığı şeyler ve hepsinde bir başlangıç, bir değişim ve bir yeniden başlangıç var. Cevizin ağaca, yumurtanın civcive dönüştüğünü izleyen çocuk zamanın bir yön taşıdığını da fark ediyor. Bu yaşta gözlem yazıyla değil, çizimle ve konuşmayla kaydediliyor; söylenenler sonraki haftalarda hatırlatma olarak işe yarıyor.

Cevabı hemen verilmeyen soru

Her ayın bir merak sorusu oluyor. Örnek ayımızda bu soru “Gökyüzü neden mavidir?” biçimindeydi. Soruyu ayın başında soruyoruz ama cevabı aynı gün söylemiyoruz; hafta boyunca açık bırakıyoruz. Sorunun açık kalması, çocuğun günlerce o konuya dönmesine alan açıyor.

Çocuklar bu süre içinde kendi açıklamalarını getiriyor, birbirlerinin fikrini dinliyor, bazen fikir değiştiriyor. Cevap sonunda birlikte konuşuluyor, ancak ezberlenmesini beklemiyoruz. Bu yaşta kalıcı olan şey bilginin kendisi değil, sorunun peşinden gitme alışkanlığı. Ayın bilim insanı başlığı da benzer biçimde işliyor: kim olduğunu, neyi merak ettiğini ve nasıl çalıştığını konuşuyoruz, tarih ya da formül ezberletmiyoruz. Bazı sorular tek ayda kapanmıyor, sonraki aylarda kendiliğinden yeniden açılıyor; bunu bir eksiklik olarak görmüyoruz.

Aynı deneme ve gözlem döngüsünü robotik kodlama dersimizde de kuruyoruz. Bilim çalışmalarının gün içindeki yerini bir günümüz sayfasında, alanın beslendiği yaklaşımı ise Reggio Emilia sayfasında görebilirsiniz.