Reggio Emilia

Reggio Emilia, İtalya’da aynı adı taşıyan şehirde doğan bir okul öncesi yaklaşımıdır. Temel fikri şudur: çocuk doldurulmayı bekleyen boş bir sayfa değil, kendi soruları ve kendi açıklamaları olan bir araştırmacıdır. Yetişkinin işi konuyu baştan belirlemek değil, çocuğun merakını izleyip ona derinleşecek alan açmaktır.

Merak sorusu nasıl projeye dönüşüyor?

Bir çocuk “Gökyüzü neden mavidir?” diye sorduğunda cevabı tek cümlede vermek mümkün. Reggio yaklaşımında ise soru bir süre açık bırakılır. Çocuklar tahmin eder, çizer, denemeye girişir; öğretmen bu tahminleri not eder ve çalışmayı buradan kurar.

Ayın merak sorusuna aylık bültende yer vermemizin sebebi de bu. Soru evde de konuşulduğunda konu okul kapısında bitmiyor. Sürpriz deneylerde ve GEMS çalışmalarında da aynı sıra işliyor: önce gözlem, sonra tahmin, sonra kayıt. GEMS, fen ve matematiği araştırma yoluyla ele alan bir etkinlik yaklaşımı; çocuk konuyu dinleyerek değil deneyerek ilerletiyor. Cevizin, elmanın ya da kurbağanın yaşam döngüsünü izlerken çocuk bilgiyi hazır almıyor, adım adım kuruyor.

Proje sözcüğü burada büyük bir çalışmayı anlatmıyor. Bir çocuğun kar tanesine takılması ya da bir başkasının kurbağayı sorması yeterli oluyor; konu kimi zaman birkaç gün, kimi zaman birkaç hafta sürüyor. Süreyi baştan belirlemiyor, ilginin ne kadar canlı kaldığına bakıyoruz.

Çocuğun yüz dili ne demek?

Yaklaşımın sık geçen ifadesi “çocuğun yüz dili”, yani yüz ayrı anlatım yolu. Anlatılmak istenen şu: çocuk bildiğini yalnızca konuşarak aktarmaz; çizerek, kil yoğurarak, hareket ederek ve canlandırarak da aktarır. Anlatım yolu çoğaldıkça düşünce de netleşir.

Ebru, mandala, sulu boya ve ahşap boyama çalışmalarını bu yüzden süsleme değil, ifade aracı olarak ele alıyoruz. Tuz seramiği ve kinetik kumla çalışan çocuk elini kullanırken fikrini de biçimlendiriyor. SCAMPER ise var olan bir nesneyi değiştirerek ya da başka bir amaçla kullanarak yeni fikir üretmeyi öğreten bir yaratıcılık yöntemi; duygu temasıyla birleştiğinde mutlu ve üzgün gibi kavramlar sözcükten önce renk ve biçimle ele alınıyor.

Canlandırma da bu dillerden biri. Yaratıcı drama çalışmalarında çocuk hikâyeyi anlatmakla kalmıyor, içine giriyor; korkuyu, sevinci ve şaşırmayı bedeniyle deniyor. Sözcük dağarcığı yetmediğinde anlatım yükünü hareket üstleniyor.

Ortam ve belgeleme

Bu yaklaşımda ortamın kendisi bir öğretmen gibi görülür; sık kullanılan ifadeyle üçüncü öğretmendir. Malzemenin çocuğun ulaşabileceği yerde durması, masaların sade kalması ve sesin sakin olması başlı başına bir yönlendirmedir; çocuk ne yapacağını çoğu zaman ortamdan okur. Sınıf mevcudumuzun en fazla on iki çocuk olması bu düzeni gün boyu korumamızı kolaylaştırıyor.

Belgeleme, yani dokümantasyon, çocuğun çalışma sürecinin fotoğraf, not ve ürünlerle kayıt altına alınması demek. Amaç ürüne not vermek değil, düşüncenin nasıl ilerlediğini görünür kılmak. Çocuk geçmiş denemelerine baktığında ne yaptığını hatırlıyor; veli de yalnızca sonucu değil, ona giden yolu da görebiliyor. Zorlanan ya da geri çekilen çocukları rehberlik desteğimizle birlikte takip ediyoruz.

Bu yaklaşımın Montessori ve Waldorf ile nasıl bir arada yürüdüğünü eğitim programımız sayfasında, gün içindeki karşılığını bir günümüz sayfasında görebilirsiniz. Üç yaklaşımın farkını ele aldığımız blog yazımıza da göz atabilirsiniz.