Okul öncesinde oyunun önemi: "sadece oynadı" aslında ne demek?

“Bugün ne yaptınız?” sorusuna “oynadık” cevabı gelince çoğu velinin aklından geçen şey aynı: peki ne öğrendi? Bu yazı, okul öncesinde oyunun öğrenmenin yanında değil, tam olarak içinde olduğunu somut örneklerle anlatıyor.

Oyun bir mola değil, çalışma biçimi

Okul öncesi dönemde çocuk soyut anlatımdan öğrenmiyor. Bir kavramı ancak bedeniyle, elleriyle ve tekrarla deneyimlediğinde kavrıyor.

Bu yüzden “önce ders, sonra oyun” ayrımı bu yaşta işlemiyor. İyi kurgulanmış bir oyun zaten dersin kendisi; kötü kurgulanmış bir ders ise çocuk için hiçbir şey.

Somut bir örnek: büyük zemine kurulmuş satranç karelerinde çocuğun kendisi “at” olup L çizerek yürümesi. Bu bir oyun gibi görünüyor ama aynı anda yön kavramı, kural takibi ve sıra bekleme çalışılıyor. Bu yaşta beden hafızası görsel hafızadan daha güçlü çalıştığı için de kalıcı oluyor.

Üç tür oyun, üç ayrı kazanım

Serbest oyun. Yetişkinin yönlendirmediği, kuralı çocukların koyduğu oyun. Burada gelişen şey yaratıcılıktan çok müzakere: kim ne olacak, kural ne olacak, anlaşmazlık nasıl çözülecek. Bahçedeki serbest oyun zamanının asıl işi bu.

Rol oyunu. Doktorculuk, evcilik, market. Çocuk burada başkasının yerine geçmeyi deniyor. Empatinin ilk pratiği bu. Ayrıca dil, günlük hayattan alınmış kalıplarla besleniyor. Yaratıcı drama dersi bu alanı doğrudan çalıştırıyor; ders sayfasında ayrıntısını yazdık.

Kurallı oyun. Sırasını beklemek, kaybetmeye tahammül etmek, kuralı kendi lehine bozmamak. Akıl oyunları ve satranç bu alanda ilerliyor. İlkokula geçişte en çok işe yarayan beceri seti çoğu zaman burada birikiyor.

Oyun sırasında gerçekte gelişen dört şey

Özdüzenleme. Bir isteği ertelemek, dikkati yönlendirmek, bir etkinlikten diğerine geçebilmek. Oyunun kurallı olması bu beceriyi zorunlu kılıyor ve gün boyunca tekrarla çalışıyor.

Dil. Oyun sırasında çocuk, ders sırasında kurmadığı cümleleri kuruyor: pazarlık ediyor, açıklıyor, itiraz ediyor. Kelime dağarcığından çok cümle yapısı burada gelişiyor.

Matematik sezgisi. Az–çok, büyük–küçük, önce–sonra. Bu kavramlar bloklarla, kumla ve mutfak malzemesiyle oynarken kendiliğinden oturuyor; rakam ezberi bunun üzerine geliyor.

Beden ve denge. Koşmak, tırmanmak, dengede durmak. Yapılandırılmamış açık hava zamanının yerini hiçbir etkinlik tam olarak tutmuyor.

Yetişkin ne zaman karışmalı?

Oyunun en çok bozulduğu an, yetişkinin iyi niyetle araya girdiği an oluyor.

Genel bir çerçeve: çocuklar bir anlaşmazlığı kendileri çözmeye çalışıyorsa bekleyin. Çözüm çıkmıyorsa ve gerginlik artıyorsa, çözümü siz vermek yerine soru sorun: “ikiniz de aynı oyuncağı istiyorsunuz, ne yapabiliriz?”

Küçük gruplar bu yaklaşımı mümkün kılıyor. On iki çocuklu bir sınıfta öğretmen her olaya yetişebiliyor ve gerektiğinde geri çekilip çocukların çözmesine izin verebiliyor. Kalabalık sınıfta ise müdahale kaçınılmaz olarak hızlanıyor.

Evde oyun için alan açmak

Evde oyunu artırmanın yolu daha çok oyuncak almak değil; çoğu zaman tam tersi.

Oyuncağı azaltın, döndürün. Az sayıda oyuncakla oynayan çocuk daha uzun süre ve daha derin oynuyor. Bir kısmını kaldırıp birkaç hafta sonra geri çıkarmak, “yeni oyuncak” etkisi yaratıyor.

Açık uçlu malzeme bulundurun. Bloklar, kumaş parçaları, kutular. Tek bir işlevi olan oyuncak tek bir oyun üretiyor; açık uçlu malzeme her gün başka bir şeye dönüşüyor.

Sıkılmaya izin verin. Sıkılma, oyunun başladığı yer. Her boşluğu bir etkinlikle doldurmak çocuğun kendi oyununu kurmasını engelliyor.

Ekranı düzenin parçası tutun. Ekran, oyunun yerini aldığında sorun oluyor. Bu dengeyi ekran süresi yazımızda ayrıntılandırdık.

Programda oyunun yeri

Bizde oyun, günün boşluklarını dolduran bir şey değil; akışın sabit parçası. Bahçede serbest oyun ve kelime oyunları her gün var. Branş dersleri (satranç, drama, bale, robotik kodlama) oyun biçiminde ilerliyor. Montessori ve Waldorf atölyelerinde çocuk kendi seçtiği işi baştan sona kendisi bitiriyor.

Günün tamamını bir günümüz sayfasında adım adım, gelişim alanlarının programdaki karşılığını eğitim programımız sayfasında görebilirsiniz.

“Sadece oynadı” cevabını yeniden okumak

Çocuğunuz akşam “sadece oynadık” dediğinde, gün büyük ihtimalle dolu geçmiş demektir. Asıl soru oyunun yapılıp yapılmadığı değil, oyunun ne kadar planlı bir çerçeve içinde durduğu.

Bunu görmenin en iyi yolu okulu bir sabah gezmek. Beykoz Göztepe’deki okulumuz için randevu: 0544 749 03 86 ya da bilgi formu.