Okul öncesinde ekran süresi: dakikadan çok neyin izlendiği

Ekran süresi, okul öncesi velilerinin en çok suçluluk hissettiği başlıklardan biri. Tartışma genellikle bir sayı etrafında dönüyor: günde kaç dakika. Oysa aynı otuz dakika, neyin nasıl izlendiğine göre çok farklı sonuçlar üretiyor. Bu yazı süreden başlayıp süreyi aşan bir çerçeve öneriyor.

Süre neden tek başına yeterli bir ölçü değil?

Otuz dakika boyunca hızlı kesmeli, yüksek uyaranlı bir içerik izleyen çocukla; aynı süre boyunca yavaş tempolu bir hikâyeyi bir yetişkinle birlikte izleyen çocuk aynı yerde değil.

İkincisinde ekran bir konuşma başlatıcısına dönüşüyor: “sence şimdi ne olacak?”, “o niye üzüldü?” Bu sorular ekranı tek yönlü bir akış olmaktan çıkarıyor.

Bu yüzden süreyi tamamen bırakmak değil ama tek ölçü yapmamak gerekiyor. Pratik bir çerçeve için üç soru:

• Ne izleniyor? Tempo yavaş mı, hikâye takip edilebilir mi?
• Kiminle izleniyor? Yanında konuşan biri var mı?
• Ne zaman izleniyor? Günün hangi saatinde ve neyin yerine?

En kritik soru: neyin yerine?

Ekran süresinin asıl maliyeti, yerini aldığı şeyde ortaya çıkıyor.

Yağmurlu bir öğleden sonra yarım saat çizgi film, çocuğun gününden hiçbir şey almıyor. Ama aynı yarım saat, parka gitmenin ya da uyku öncesi kitabın yerine geçiyorsa hesap değişiyor.

Bu yüzden “günde kaç dakika” sorusundan daha yararlı olan şu: bugün çocuğum ekransız olarak ne yaptı? Serbest oyun, bahçe zamanı, kitap ve elle yapılan bir iş varsa ekran zaten kendi ölçüsüne oturuyor.

Uyku öncesi bir saat

Ekranla ilgili en somut ve en az tartışmalı öneri bu: yatmadan önceki bir saatte ekran olmasın.

İki nedeni var. Birincisi ışık ve uyaran, uykuya geçişi zorlaştırıyor. İkincisi ekranın kesilme anı çoğu çocukta bir tartışma yaratıyor ve gün, o tartışmayla kapanıyor.

Uyku düzeni okul öncesinde her şeyi etkiliyor: gün içindeki dayanıklılığı, ayrılığa verilen tepkiyi, iştahı. Ayrılık kaygısı yazımızda uyku ile kapıdaki beş dakika arasındaki bağı anlattık.

Kesme anını yönetmek

Ekranı kapatma anı, ekranın kendisinden daha çok sorun çıkarıyor. İşe yarayan üç yöntem:

Bitişi baştan tanımlayın. “Bir bölüm” ya da “bu şarkı bitince” gibi çocuğun görebileceği bir sınır, dakikadan daha anlaşılır.

Uyarı verin. Bitmeden birkaç dakika önce hatırlatmak, ani kesmeye göre çok daha az tepki üretiyor.

Sonrasını hazırlayın. Ekran kapandığında boşluk kalıyorsa tartışma orada başlıyor. Kapanışın ardından ne yapılacağı hazır olsun.

Ekransız kodlama: teknolojiyi ekransız öğretmek

Okul öncesinde teknoloji öğretimi ekran gerektirmiyor. Bizde robotik kodlama dersi ekranda değil materyalle yürüyor: kartlar, yönergeler ve hareket.

Öğretilen şey kod yazmak değil; bir işi adım adım planlamak, planı uygulamak ve tıkandığında geri dönüp düzeltmek. Bu üçü (sıralama, komut kurma ve hata bulma) ilkokulda hem matematiğe hem okuma-anlamaya doğrudan katkı sağlıyor.

Dersin ayrıntısını anaokulunda robotik kodlama yazımızda ve robotik kodlama ders sayfamızda bulabilirsiniz.

Ekranın yerini alan şeyler

Ekran süresini azaltmanın en kolay yolu yasak değil, alternatifin hazır olması. Okul öncesinde işe yarayan ve hazırlığı az olan birkaç şey:

• Elle yapılan iş. Tuz seramiği, kinetik kum, ebru gibi başı ve sonu belli çalışmalar. Bizde “Kendim yaptım” başlığı altında programda.
• Mutfak. Ölçmek, karıştırmak, beklemek. Haftada bir gün mutfak atölyesi yapıyoruz.
• Akıl oyunları. Kural öğrenmek ve sıra beklemek gerektiren oyunlar; gün sonu etkinliklerimizin parçası.
• Bahçe. Denge, koşu ve serbest oyun. Yapılandırılmamış açık hava zamanı, hiçbir etkinliğin tam olarak yerini tutamadığı bir alan.

Bu başlıkların programdaki karşılığını eğitim programımız sayfasında görebilirsiniz.

Suçluluk kısmı

Son bir not: ekran süresi konusunda ölçüyü kaçırdığınız bir gün, çocuğunuzun gelişiminde kalıcı bir iz bırakmıyor. Belirleyici olan tek bir gün değil, haftalar boyunca tekrar eden düzen.

Ekran, evdeki düzenin bir parçası olarak kaldığı sürece sorun değil; düzenin kendisi hâline geldiğinde sorun oluyor. Bu ayrım, dakika saymaktan çok daha kullanışlı.

Okulda günün nasıl kurulduğunu görmek isterseniz Beykoz Göztepe’deki okulumuzu gezebilirsiniz: 0544 749 03 86 ya da bilgi formu.